Mijn naaste heeft een burn-out

Een burn-out is heel vervelend voor degene die het overkomt maar zeker ook de mensen om deze persoon heen hebben het niet altijd even makkelijk. Eerder schreef ik al een artikel over mijn burn-out ervaring, daar beschreef ik ook even kort hoe mijn omgeving hier mee om ging. In dat artikel bespreek ik voornamelijk hun reactie en begrip op mijn situatie. In dit artikel zal ik bespreken hoe je een burn-out bij je naaste kunt herkennen en wat je kunt doen om het voor jezelf maar zeker ook voor ander zo aangenaam mogelijk te maken.

Ook zal ik nog wat voorbeelden geven over wat je wel en beter misschien niet kunt zeggen. Zoals ik in mijn andere artikelen ook zeg, voor iedereen zal de situatie anders zijn en iedereen zal bepaalde opmerkingen wel of niet kunnen waarderen. Dit is per persoon afhankelijk en natuurlijk ook de fase waarin de persoon met een burn-out zit. Het belangrijkste is dat je hier samen zo goed mogelijk uitkomt natuurlijk. Het kan nogal een impact op je relatie hebben namelijk.

Hoe herken ik een burn-out bij mijn partner / naaste?

Vaak heeft iemand die een burn-out heeft, langer dan een halfjaar last van de volgende drie punten:

• Spanningsklachten zoals; onrustig slapen, concentratie verlies, geheugen verlies, opgejaagd gevoel, lichamelijk vermoeid, niet tegen herrie of drukte kunnen of piekeren.
• Je hebt het idee dat je grip aan het verliezen bent op je leven. Je voelt je machteloos en kunt veel dingen niet meer aan.
• Alledaagse dingen zoals het huishouden en het werk kunt je niet goed meer uitvoeren. In het verkeer handel je niet meer zoals je altijd gedaan hebt en sociale contacten worden minder.

Als je dit dus herkent bij jouw partner of naaste kun je wellicht tijdig ingrijpen. De gedachte is vaak: Gewoon even doorgaan, het is een periode en gaat vanzelf wel weer over. Bij die gedachte is het bij mij ook mis gegaan. Zorg er dus voor dat jouw naaste hier niet in trapt en praat hem of haar dit ook zeker niet aan. We zijn allemaal wel een moe of slapen allemaal wel eens minder. Echter moet dit niet te lang aanhouden, dan gaan er namelijk problemen ontstaan. Hieronder sommen we nog wat mentale en fysieke symptomen op. Hopelijk kun je hierdoor sneller een burn-out herkennen bij je naaste.

Mentale symptomen burn-out

Zoals hierboven al genoemd zijn veel voorkomende mentale klachten geheugenverlies en concentratie problemen. Een ander veel voorkomend probleem is een kort lontje of snel geïrriteerd zijn, hier had ik zelf ook last van. Daarnaast zijn er nog een aantal andere mentale symptomen bij een burn-out.

• Opgejaagd gevoel
• Besluiteloosheid
• Onzekerheid
• Laag zelfbeeld
• Neerslachtig
• Wantrouwend zijn
• Angst- en paniekklachten
• Vaker huilen
• Prikkelbaar: snel ergeren of boos

Fysieke symptomen burn-out

Naast de mentale symptomen zijn er ook fysieke symptomen bij een burn-out. Waar ik zelf bijvoorbeeld last van had waren dat ik veel hoofdpijn had en erg moe was. Andere veel voorkomende klachten zijn:

• Spierpijn
• Misselijkheid
• Buikpijn
• Hartkloppingen
• Hyperventilatie
• Hoge bloeddruk
• Benauwdheid
• Slapeloosheid
• Vermoeidheid
• Lagere weerstand, dus sneller ziek

Van vermoeidheid naar burn-out

Buiten de bovenstaande symptomen is het goed om te weten dat er een aantal fases zijn die aan een burn-out voorafgaan:

Aan de buitenkant zie je niks

Een van de grootste problemen is het onbegrip waar iemand met een burn-out tegenaan loopt. Aan de buitenkant zie je namelijk niks en het is lastig uit te leggen aan iemand die er geen ervaring mee heeft. Iemand was altijd actief, ambitieus, gezellig en kon de hele wereld aan. Maar “ ineens”  heeft deze persoon nergens zin in en is altijd moe. Hij of zij gaat eerder weg van feestjes of zegt gewoon steeds vaker af. Vaak zijn de mensen die een burn-out krijgen gedreven mensen die overal bij zijn, daarom is het ook extra lastig om toe te geven dat dingen niet meer kunnen/gaan, zoals het werk of gezellig op een feestje zijn.

Ook de huishoudelijke taken worden niet meer uitgevoerd als daarvoor. Allemaal mensen die “teleurgesteld” worden, in de ogen van iemand met een burn-out. Deze zaken zorgen er vaak voor dat het langer duurt voordat iemand er open over spreekt. Voor de naaste is het is dus belangrijk om hier tijdig op in te haken als bovenstaande geconstateerd wordt.

Omdat het lastig te begrijpen is en niet aan de buitenkant zichtbaar is zal er vanuit de omgeving ook weerstand/onbegrip komen. Vaak zie je dan dat er opmerkingen gemaakt worden als: “ Doe nou even gezellig mee” of “Van hard werken ga je niet dood” .

Het zij n opmerkingen als deze die aan het probleem voorbij gaan en misschien zelfs wel bijdragen. De drempel om over het probleem te praten wordt dan alleen maar hoger. De groep mensen met een burn-out onder de 35 jaar wordt steeds groter en vooral jongeren krijgen hier steeds meer mee te maken.

Het moment dat ik het zelf herkende

Wat voor mij een punt was waarop ik wist dat het niet goed ging was toen ik een snoeischaar uit de schuur moest halen. Ik vergeet dat moment nooit meer. Ik was denk ik 30 of 31 jaar oud en mijn vriendin was in de tuin bezig. Zij vroeg of ik even de snoeischaar uit de schuur wilde aangeven. Die snoeischaar kon ik op dat moment even niet vinden, ik ben toen serieus in huilen uitgebarsten, alleen omdat ik die snoeischaar even niet kon vinden. Dan weet je wel dat er iets niet helemaal goed gaat natuurlijk.

Het moge duidelijk zijn dat dit natuurlijk al te ver was. Wat ik nu weet en waar je als naaste dus hopelijk iets van kunt leren is het volgende: Na m’n werk kwam ik vaak geërgerd thuis, had weinig energie en hierdoor ook geen zin om leuke dingen te doen. Ik was voornamelijk moe en zei wel eens dat ik gewoon even uit wilde staan, gewoon een dag of 2 even uit. Niks moeten en niks doen. Achteraan zijn dit tekenen waarop ik nu zou zeggen, daar moet je echt wat mee gaan doen, dat is niet goed om daar lang mee te blijven lopen. Ook in het verkeer was ik snel geïrriteerd of in de supermarkt.

Daarom zou ik zeggen, herken je deze dingen bij je naaste, praat er dan met hem of haar over.

Welk effect heeft een burn-out op je relatie?

Wat je relatie ook is met de persoon die een burn-out heeft, de relatie zal er zeer waarschijnlijk onder lijden. Spanning lopen op en zaken worden, zeker in het begin, niet besproken. De persoon met een burn-out is snel geïrriteerd en kan daardoor soms onvriendelijk uit de hoek komen. Daarnaast ontbreekt de energie om de sociale contacten te onderhouden. Ook worden er met de partner minder leuke dingen gedaan en ook de behoeft aan seks zal veel minder tot weg zijn.

Als naaste wil je er natuurlijk alles aan doen om er te zijn voor de ander, maar als je steeds weggeduwd wordt is dit erg lastig. Dit kan pijnlijk zijn en er ook voor zorgen dat je de toekomst somber inziet als naaste.

Daarom is het erg belangrijk om te weten hoe je hier als naaste het beste mee om kunt gaan. Er zijn een aantal punten waarmee je het voor jezelf makkelijker kunt maken.

• Stel je verwachtingen bij. Zoals gezegd is der energie weg en misschien ook wel het plezier in het leven op dat moment. Verwacht dus niet dat je naaste nog steeds hetzelfde kan als hiervoor. Dit zal alleen maar voor teleurstellingen en wrijvingen gaan zorgen.
• Houd goed in je achterhoofd dat dit tijdelijk is. Het kan misschien lang duren maar uiteindelijk wordt het weer beter. Geef de ander maar zeker ook jezelf de tijd om er goed uit te komen.
• Blijf met elkaar communiceren. Bedenk wat er nodig is om er samen beter uit te komen en zorg dat het niet constant over de burn-out gaat. Blijf ook echt aandacht besteden aan jullie relatie, ondanks dat de ander dit misschien wat minder doet.

Wees betrokken. Als degene met een burn-out naar een therapeut gaat, stel dan voor om eens mee te gaan. Als partner is dit natuurlijk makkelijker dan wanneer je wat verder van iemand staat. Maar voor jezelf en voor je partner kan het goed zijn om hier samen over te praten met een therapeut. Hij of zij kan jullie beide helpen om hier zo goed mogelijk doorheen te komen.

Hoe help ik iemand met een burn-out?

Het belangrijkste is misschien wel dat je degene en zijn of haar klachten serieus neemt. Hoe goed het soms ook bedoeld is, maar opmerkingen als “even overheen zetten” of “het komt wel goed” helpen echt niet. “Even er overheen zetten” is waarschijnlijk één van de reden dat het zo ver gekomen is. Tevens betekend dit indirect dat de gevoelens er niet mogen zijn. Terwijl er juist naar de gevoelens geluisterd moet worden. De uitspraak “het komt wel goed” klinkt leuk maar lost het probleem niet op en komt over als onbegrip. Daarnaast ziet degene met een burn-out niet dat of hoe “het wel goed komt”.

Waken voor uitstel van “selfcare”

De kop van dit stukje is misschien wat vreemd maar wat veel mensen met klachten doen is zeggen; ja, na dit of na dat of na de vakantie komt het wel weer goed.

Het is goed om te weten dat als iemand nog in de “ontkenningsfase” zit, er vaak gedacht en gezegd wordt: Binnenkort heb ik vakantie, daarna komt het wel goed. Zelf deed ik dit namelijk ook, het ging al maanden (september tot december) niet goed maar rond de feestdagen was ik vrij. Dus daarna zou het wel goed komen. Het resultaat? Na de feestdagen stortte ik in en zat een half jaar thuis. Probeer als naaste hier dus niet te snel in mee te gaan, hoe eerder je dit tackelt hoe beter het zal zijn. Dit geldt niet alleen voor een vakantie maar ook voor projecten of “periode van het jaar”. Een beetje druk is goed maar zorg ervoor dat het bij een beetje blijft.

Wat kun je nog meer doen als naaste?

Besef goed dat het niet vanzelf over gaat, verwacht dan ook niet dat dit zonder hulp beter zal worden. Daarom is het belangrijk dat je de ander niet pusht maar dat je juist luistert naar hem of haar. Voor degene met een burn-out is het fijn als hij of zij een luisterend oor heeft bij wie ook zo nu en dan uitgehuild kan worden. Huilen namelijk echt goed opluchten en bijdragen aan het herstel/verwerking. Laat daarom weten dat diegene mag huilen en dat het goed is. Tijdens deze gesprekken is het belangrijk dat je de goed bedoelde adviezen voor je houdt. Die kunnen alleen maar averechts werken.

Er is voornamelijk behoefte aan steun en zeker in het begin kan het nodig zijn dat je de ander even op sleeptouw neemt. Iemand met een burn-out moet het voornamelijk zelf doen maar een duwtje in de goede richting kan geen kwaad. Zo kun je bijvoorbeeld mee gaan naar de huisarts. In mijn geval was het fijn dat mijn vriendin meeging naar de psycholoog. Zelf gooide ik alle deurtjes dicht die mijn psycholoog wilde openen. Na een aantal sessies is mijn vriendin een paar keer mee gegaan. Vanaf dat punt kwam de psycholoog verder met mij (en zelf kwam ik dus ook verder).

Wat je ook kunt doen is een overzicht maken wat welke activiteiten of huishoudelijke taken geschrapt of anders ingedeeld kunnen worden. De bedoeling is dan te kijken naar de activiteiten of taken die (te) veel energie kosten op dat moment en zo de ander te ontlasten. Let er dan ook wel goed op dat je niet over je eigen grenzen heen gaat. Het is voor beide belangrijk dat jullie je grenzen aangeven.

Zorg dat het niet altijd en alleen maar over de burn-out gaat. Maak zeker ook tijd vrij voor ontspanning en leuke dingen, hier zijn jullie beide bij gebaad. Een stukje wandelen door de wijk of het plaatselijke park kan al voldoende zijn.

Als laatste; heb geduld. De problemen zijn niet van de één op de andere dag ontstaan dus er zal echt tijd overheen gaan voordat iemand hersteld is. Bij de één is dit 6 maanden bij de ander jaren. Bij mij heeft het hele traject 2,5 tot 3 jaar geduurd (van de eerste afspraak bij de psycholoog, naar het in elkaar storten tot het gehele herstel proces). Ook zal het een proces van vallen en opstaan zijn.

Burn-out herkennen bij een collega

We zitten allemaal een groot gedeelte van de dag op ons werk. Daarom is het voor collega’s ook belangrijk om te weten wat je kunt doen. Zeker in de ontkenningsfase zal iemand die overspanning is of een burn-out heeft dit niet altijd aangeven thuis. Dit komt vaak omdat degene die te veel stress heeft of overspanning is, dit zelf niet eens door heeft. Daarom is het ook als collega om goed te weten wat de signalen zijn:

• Een collega is sneller geïrriteerd en vaak ook over kleine dingen die helemaal. niet zo erg zijn als hij of zij  het maakt.
• De collega begint veel meer te klagen dan voorheen.
• Pauzes worden niet meer gehouden.
•  Eten gebeurd achter het bureau terwijl er doorgewerkt wordt.
• De collega is steeds vaker het overzicht kwijt.

Wat je kunt doen om deze collega te ondersteunen is het volgende:

• Vraag hoe het met diegene gaat en geef daarbij aan wat je zelf ziet.
• Stel voor om samen even buiten te lopen voor een rondje. Op die manier kunnen jullie makkelijker praten.
• Geef aan dat je collega met HR kan gaan praten.
• Overleg met hem of haar wat je eventueel kunt doen qua ondersteuning en verdeling van de werkdruk.
• In het geval dat je echt denkt dat er iets aan de hand is met een collega maar met hem of haar niet verder komt, kun je ook zelf naar HR of een manager gaan. Als je het idee hebt dat dit echt niet gewaardeerd wordt moet je het misschien niet doen. De mensen van HR kunnen dan een gesprek aangaan en op die manier kijken wat er veranderd kan worden.

Hoe dit bij mij ging

Omdat ik denk dat het als naaste of collega goed is om te weten hoe het overkomt op de ander vertel ik graag hoe het bij mij ging. Nogmaals, voor iedereen zal het anders zijn maar hopelijk helpt deze informatie.

Zelf was ik snel geïrriteerd en was ook heel lelijk aan het doen als iemand belde of een vraag stelde via de mail. Iedere mail was op een gegeven moment te veel en reden om lelijk te doen. Al deze spanning moest er toch uit dus ik zat denk ik 2 tot 3 keer per week te huilen achter mijn bureau, deels is dit ook ontlading.

Een collega van mij zag dit in het voorbij gaan en vroeg of het ging. Eerlijk gezegd weet ik niet meer wat mijn antwoord was maar het zal zeker niet de volledige waarheid geweest zijn. Hij is vervolgens naar onze HR gegaan en daar heb ik een paar keer een gesprek gehad, huilend uiteraard. Maar als de vraag dan kwam of ik naar huis wilde was mijn antwoord, nee nu gaat het wel weer en ik ging weer werken. Dit heb ik een maand of 3 of 4 volgehouden.

Zonder verwijten te maken, maar achteraf had het misschien beter geweest als HR die knoop door had gehakt en had gezegd, je gaat nu naar huis. Helaas was ik op dat moment niet in staat om de juiste beslissing te nemen, ter bescherming denk ik dat het dus beter was als iemand anders daar even ingestapt was. Natuurlijk besef ik mij heel goed dat ik degene ben die dit moet aangeven. Het is mijn leven en ik sta aan het stuur, maar in dit soort situaties zie je het gewoon niet meer helder.

Een gesprek aangaan met iemand met een burn-out

Het is niet altijd even makkelijk om gesprek te beginnen met iemand met een burn-out. Je bedoeld het vaak goed, maar zo komt het niet over bij de ander. De ander praat niet over zijn of haar gevoel of reageert geïrriteerd. Daarom is het goed om de volgende tips in gedachte te houden.

• Zorg voor een rustige omgeving met weinig prikkels.
• Let op de ander zijn energie, merk je dat hij of zij het even niet meer trekt? Ga dan een andere moment verder met het gesprek.
• Wees oprecht geïnteresseerd in wat er in de ander om gaat en wat hij of zij nodig heeft van jou.
• Wees geduldig in de gesprekken en lat de ander praten. Vul niets zelf in en (ver)oordeel niet.
• Geef duidelijk aan dat je er bent voor de ander.
• Besef dat de ander soms vervelend uit de hoek kan komen. Geef dit aan maar vat het niet persoonlijk op, de ander heeft het niet eens door.
• Leg geen verwachtingen neer bij de ander, daar kan hij of zij niet aan voldoen, op dat moment.

Wat zeg je tegen iemand met een burn-out?

Zelf denk ik dat het hier vooral belangrijk is om te weten wat je NIET moet zeggen. Want ondanks dat het vaak goed bedoeld is kan het juist heel vervelend zijn om bepaalde dingen te horen of over na te moeten denken.

Algemene opmerkingen of vragen die je kunt stellen

• Hoe voel je je vandaag?
• Kan ik iets voor je doen?
• Ben je al even buiten geweest vandaag?
• Heb je zin om even wat leuks te doen?
• Ik ben blij met wie je bent
• Ik vind het fantastisch hoe je je redt, ondanks je burn-out

Voorbeelden van vragen/opmerkingen die voor mij geholpen hebben

• Is het echt zo erg als dat je het nu in je hoofd maakt? (Let op: Dit was in een later stadium waarop ik al wat handvatten had hoe ik dit kon ombuigen).
• Goed om te zien dat je er alles aan doet om te herstellen, dat het niet altijd even goed gaat is niet erg.
• Waar haal je ontspanning uit? (Geef hem of haar dan ook de ruimte voor.)
• Als je nog een keer een burn-out krijgt lach ik je uit, want dan heb je niet genoeg geleerd. (Dit zal niet voor iedereen helpen, bij de meeste misschien niet, maar voor mij zorgde het er voor dat ik er van wilde leren zodat het niet nogmaals zou gebeuren. Ik besefte hierdoor dat het en leermoment was en dat ik er dus echt van moest leren om er beter uit te komen). Mijn bedrijfsarts was degene die dit tegen mij zei.
• Als je ergens mee zit, schrijf het even op en lees het 10 minuten later nog eens. Kijk na die 10 minuten eens of je er nog steeds hetzelfde over denkt.
• Het is goed om even te huilen, gooi het er maar uit.
• Je bent goed zoals je bent, je bent alleen te ver over je grens gegaan.
• Het is belangrijk dat je een normaal ritme houdt, normale tijd naar bed en normale tijd uit bed.
• Zorg dat je voldoende slaapt. (lees hier onze tips om beter te slapen).

Wat voor mij ook geholpen heeft is het feit dat mensen zich gingen verdiepen in het onderwerp. Het feit dat mijn familie, vrienden en werkgever zich gingen inlezen over een burn-out deed mij goed. Ondanks dat ze dan nog steeds niet volledig begrepen, is de moeite die mensen er in stoppen om het te begrijpen al erg waardevol. Ik voelde mij gehoord en gewaardeerd.

Algemene opmerkingen of vragen die je beter niet kunt stellen

• Ik herken dat: ik ben ook ooit een tijd moe geweest
• Je ziet zelf ook wel in dat je het veel te gek hebt gemaakt toch?
• Je ziet er niet echt moe uit
• Burn-out is tegenwoordig echt helemaal ‘in’ hè!
• Heerlijk dat je nu tijd hebt om lekker uit te rusten!
• Ik hoor dat een burn-out nooit meer overgaat.
• Meestal duurt een burn-out 6 weken

Voorbeelden van vragen/opmerkingen die bij mij niet geholpen hebben

• Ajoh, met een burn-out moet je gewoon even 2 weken goed slapen. Dan kan je er weer tegenaan.
• Mijn werkgever die na 2 maanden licht geïrriteerd een gesprek begint met: Wat vind je er zelf van?
• Ooh het gaat beter? Mooi dan kan je volgende week wel beginnen met werken.
• We zien je veel minder, waarom kan je niet vaker langs komen? Zijn andere leuker?
• Wij zijn er ook nog.
• Je kan toch wel even dit of dat doen?
• Ga je nu al weg?

Slotwoord

Hopelijk heb je na het lezen van dit artikel een beter beeld wat je wel en liever niet kan doen als naaste. Het is en blijft een lastig onderwerp en daarom wil ik je zo goed mogelijk informeren. Het is stiekem ook een langer artikel geworden dan van te voren bedacht. Hopelijk hebben jullie beide baat bij dit artikel, als naaste is het echt belangrijk om goed op jezelf te letten terwijl je de ander zo goed mogelijk bij probeert te staan.

Er zijn genoeg relaties die stuk lopen omdat er van beide kanten geen begrip of waardering uitgesproken wordt, terwijl dit er misschien wel is. Uit eigen ervaring weet ik dat als je hier samen uitkomt, dat je er ook echt sterker uit komt samen.